This Land:
Geschiedenis van Disneys leven en themaparken

Places in this Land:
Disneys Levensverhaal
Ontstaan Eerste Themapark
De Universele Beeldtaal
De Ideale Stad
Vermaak-Architectuur
Progress City
EPCOT / Project X
Architecten Jet-Set

Previous Land:
Inleiding

Next Land:
Disneyficatie in de moderne samenleving en hedendaagse Westerse architectuur..

Back to the Hub

Vermaak-architectuur moet voldoen aan een aantal kenmerken:

  • Grote mate van gedetailleerdheid
  • Herkenbare nostalgische, historiserende stijlen
  • Schaalverkleining
  • Harmonie van alle gebouwen ten opzichte van het geheel
  • Veel (zachte) kleuren in dezelfde kleurtonen
  • Helderheid en duidelijkheid
  • Huislijkheid d.m.v. zachte vormen

Elk gebouw dat voldoet aan bovengenoemde kenmerken leidt tot orde, harmonie, schoonheid, veiligheid, rust, positiviteit, herkenning en vertrouwdheid. Orde en harmonie komen voort uit controle, een begrip dat ook hoog in het vaandel staat bij Disneys parken. De themaparken worden totaal gecontroleerd volgens de ruimtelijke en sociale wetten van Disney en daarom betreurde Walt ook het feit dat hij bij het eerste park in Anaheim, Californië, de controle over het omringende gebied uit handen had gegeven. Ondanks dat het park goed draaide, was Walt Disney teleurgesteld in de ontwikkeling van de sfeer rondom zijn park in Anaheim. Het hele randgebied rondom het park was volgebouwd met slonzige, smerige hotels, restaurants en attracties. Walt zou deze fout niet nog eens maken en besloot bij het ontwerpen van het tweede Disneyland veel meer grond te kopen, zodat hijzelf ook controle zou kunnen uit oefenen op de periferie van het park in Orange County, Florida, dichtbij Orlando. Het binnenrijden door de periferie van het park brengt een zekere spanning met zich mee en brengt de bezoeker alvast in Disneysferen: slingerende, schone wegen, elegant landschap en af en toe een kleurrijke wienie of icoon in de berm. Het doel van controle is de massa vermaken met harmonieuze architectuur, schoonheid, veiligheid en de bezoeker tevens een andere visie op urbanisme geven, nu men uit de grote boze buitenwereld is. Niet alleen de periferie hield Walt goed onder controle, maar ook de ontwerpen van Disneyland. Hij wilde bijvoorbeeld niet alleen architectuurtekeningen, maar ook overal een schaalmodel (miniatuur) van hebben, omdat hij die in zijn handen kon houden, op kon tillen en van alle kanten kon bestuderen.

De kenmerken om tot vermaakarchitectuur te komen, zijn genoemd en dienen nageleefd te worden om tot die prettige architectuur te komen. Aan de hand van de gebouwen aan Main Street, USA zullen de kenmerken en hun uitwerking aan bod komen. Te beginnen bij details die zorgen voor een grotere mate van realisme, ondanks dat het om een sprookjeswereld gaat. Zelfs Main Street bestaat niet, alleen als herinnering aan een hoofdstraat van een willekeurig dorp rond 1900. Aangezien Walt dol was op miniatuur is het niet zo vreemd dat hij precisie nastreefde in de gedetailleerdheid van de gebouwen. Wat de stijl van de gebouwen betreft, bestaat Main Street uit nepfaçades in Victoriaanse stijl, zoals in films. Deze nepstijl zorgt voor een prestigieus uiterlijk en een vertrouwde uitstraling waardoor men zich op z’n gemak voelt en het winkelen tot een feest wordt. De vertrouwde uitstraling komt voort uit de zachte vormen met een hoge aaibaarheidsfactor die ten grondslag aan de parken liggen. De zachte vormen staan in scherp contrast met het harde grid in de Amerikaanse steden. In Goff’s tekeningen zien we al ronde vormen, kussenachtige, comfortabele vormen die vertrouwd zijn. Het zijn kalmerende, verzachtende vormen die universeel, tijdloos en plaatsloos zijn, ofwel architectuur die zekerheid en rust uitstraalt. Het begon al met Mickey Mouse die bestaat uit ronde vormen. De gevels lijken een toevallig samenraapsel van prettige ronde vormen maar zijn zorgvuldig samengesteld met om de zoveel meter een groot portaal en de façades hebben standaard hoogte- en breedtematen. Aan maten en schaal wordt veel aandacht besteed, omdat gebouwen uiteindelijk niet op miniaturen maar ook niet op de werkelijkheid moeten lijken. Alles lijkt op deze manier een beetje op realistisch speelgoed want op straatniveau zijn de details op ware grote, maar op de tweede en derde verdieping worden ze kleiner. De perspectivische trucs worden gebruikt om fantasie, prettigheid en vertrouwdheid te realiseren. Het perspectief is met andere woorden geforceerd zodat gebouwen kleiner worden naarmate ze de hoogte in gaan; precies zoals de perspectiefwetten en dus bekend en vertrouwd. De sfeer wordt ook bepaald door de harmonie van de losse delen met het geheel. Als een Gesamtkunstwerk wordt een straat ontworpen die esthetische rust dient uit te stralen in plaats van chaotische informatie overload t.b.v. concurrentie zoals in de wereld buiten het park. Kleur bepaald ook sfeer en kan een harmonieus geheel creëren. Dit wordt verkregen door te werken met veel kleur in dezelfde kleurtonen. De kleuren werden door de jaren heen in de verschillende parken steeds optimistischer en blijer zodat het leven een groot feest is. Kleuren als geglazuurde roze suikertaarten…. Tegelijkertijd is alles onder controle, want er zijn geen overbodige aspecten, ambiguïteiten en contradicties in de duidelijke en heldere wereld van Disney. Iedereen heeft alles onder controle en voelt zichzelf de baas over zijn eigen keuzes. Men wordt omringd door pittoreske architectuur, schone straten, lachende gezichten, felle kleuren en voelt indirect de boodschap van deze fake wereld: alles is onder controle en zal uiteindelijk okee zijn. De toerist verdwaalt niet en voelt zichzelf de spoorzoeker en hoofdrolspeler op een filmset die zich comfortabel voelt met allemaal bekende dingen om zich heen die er weliswaar prettiger en liever uitzien dan in de buitenwereld. Disneyarchitectuur is totaal gecontroleerd en staat volledig in dienst van het vermaken en geruststellen van de bezoeker. Eigenlijk een soort massakunst daar iedereen vermaakt zou moeten kunnen worden door dit soort architectuur in een totaal gecontroleerde setting waar een visionair sprookje wordt verteld met alle scènes keurig achter elkaar. Walt vertelde zijn artdirectors: "All I want you to think about is that when people walk through anything you design, I want them, when they leave, to have smiles on their faces". Bovenstaande kenmerken van totaal gecontroleerde, harmonieuze architectuur waren in de tijd van het eerste themapark onconventioneel ten opzichte van de moderne architectuur in de grote Amerikaanse steden waar de ontwerpen geleid werden door laissez-faire politiek. Bij dit soort speculatieve architectuur is elk segment van de urbane mix door een andere kracht gemaakt, vanuit een ander oogpunt en met een ander doel.